Korisni linkovi
Posećenost
|
MARIJA KARANOVIĆ
Biografija
Marija Karanović – kulturni delatnik, dobrotvor (Subotica, 4. februar 1853 – Subotica, 22. februara 1874) od oca Đorđa (Georgija) i majke Hristine. Potiče iz ugledne porodice Karanović koja je dala više znamenitih ličnosti ne samo za rodni grad već i za srpski nacion uopšte. Delovala je u Subotici dva stoleća. Na krštenju kuma joj je bila Ana, udova Aleksandra Markovića, dok joj je brat od strica bio Mladen Karanović (1863-1950), vlasnik i urednik Subotičkih novina i srpski nacionalni i kulturni delatnik.
Ugledni i imućni roditelji su kćer školovali u ondašnjem građanskom maniru koji je bio propisan za decu ženskog roda. Osnovno obrazovanje dobila je u Srpskoj veroispovednoj školi koja se nalazila u produžetku SPC Opštine pri hramu Sv. Vaznesenja Gospodnjeg, gde je učitelj i katiheta bio đakon Jakov-Jaša Aradski, dok je muzičko obrazovanje pohađala kod privatnih učitelja.
U vreme bujanja omladinskog pokreta, kao i većina srpske omladine koju su predvodili studenti na školovanju u Pešti i Beču koji su se za vreme letnjih ferija vraćali u rodna raspaljivali užarena srca mladih sugrađana, zadojila se miletićevim idejama.
Obrazovana i muzikalna, učestvovala je na resitalima, muzičkim nastupima hora i zabavama koje su priređivali, Srpska čitaonica i Srpsko pevačko društvo, kao i crkvenim svečanostima SPC Opštine.
Kao kćerka uglednih i imućnih roditelja, učetvovala je u niz dobrotvornih akcija koj su organizovali SPCO ili srpska društva.
Sahranu na pravoslavnom delu Senćanskog groblja u Subotici obavio je marijatereziopolski (subotički) paroh Jovan Radić. Velelepni nadgrobni spomenik koji joj podigoše roditelji sa isklesanim portetom svedoči o njenoj prekinutoj mladosti. Nakon njene smrti oni su posinili svoga sestrića iz Mola, Mladena, koji je kod njih stanovao u toku školovanja.
Protokol Krštenih (1853-1868 ) SPC hrama Sv. Vaznesenja Gospodnjeg, 1853. godina, pod brojem 79. upisana Marija Karanović.
 Protokol umrlih (1868-1877) SPC hrama Sv. Vaznesenja Gospodnjeg, 22. februar 1874. godina, pod brojem 19. upisana Marija Karanović.
Nadgrobnii spomenik
Ako pođemo od premise da su spomenici i spomenički natpisi na nadgrobnim pločama pismene tvorevine produženog pamćenja, doći ćemo do poznog srednjeg veka na prostoru današnje Subotice i vremena neposrednog proterivanja Turaka sa prostora Bačke, od kada imamo sačuvanih nadgrobnih spomenika.
Svaki od njih otkriva i na istorijsku pozornicu dovodi nove podatke i otklanjaju nepostojeće sumnje i dileme. Oni obilato bogate našu prošlost i saznanja o njoj i podstiču da se potraga za ovom vrstom istorijskih izvora prošire. Svaki spomenik predstavlja bogastvo za sebe jer nosi životnu priču pkojnika, dok spomenici značajni ličnosti su posebnost za sebe ali i za opštu kulturu naroda kojeg predstavlja.
Spomenik Marije Karanović, nalazio se na pravoslavnom delu Senćanskog groblja u Subotici. Izgrađen je od kamena, u obliku krsta sa ramom, u čijoj središnjem delu na kružnoj osnovi je isklesan portret pokojnice oko koga je polukružni natpis:
U vom mračnom grobu boravi večiti sanak
dok ispod portreta sa nalazi: Marija Karanović koja se u cvetu mladosti u 20-toj godini života svoga 22. februara 1874. u večnost preseli.   Nadgrobna ploča pre preseljenja
Zašita nadgrobnog spomenika SPCO u Subotici, kao deo SPC, od svog osnivanja čini, osim svoje primarne delatnosti, mnoge delatnosti na zaštiti kulturne baštine SPC, odnosno njenih vernika. Tu spada svakako očuvanje i briga za nepokretnu i pokretnu kulturnu baštinu srpskog naroda na prostorima SPCO u Subotici. Otuda su se tokom proteklih vremena preduzimali razni postupci, kao na primer obnavljanje i popravka crkvenog hrama i drugih objekata (kapela, groblja itd), uređenje crkvene porte, po uređenje biblioteke i čitaonice SPCO, varaćanje zadužbina i dr. crkvene imovine, uređenja Muzeja SPCO, itd.
Najnovija delatnost u tom pravcu je očuvanje nadgrobnih spomenika. Ovoga puta radnja je usmerena na spomenik Marije Karanović, kulturne delatnice i dobrotvorke. Njen spomenik, kako nije imao staraoca od bliže ili dalje rodbine, je po odluci SPCO, te dobroj saradnji sa JKP Pogrebno, dopremljen u portu SPCO, i postavljen na istočni zid porte u nizu, sa ostalim značajnim spomenicima Srba u Subotici. Na taj način i ovaj spomenik je trajno zbrinut i zaštićen.
IZVORI: Istorijski arhiv Subotica, Fond: 451, Matične knjige rođenih: Srpska pravoslavna parohija pri hramu Vaznesenja Gospodnjeg, Subotica, knj. br. 198;
LITERATURA: Dimitrije Kirilović, Srpske osnovne škole u Vojvodini u 18. veku, Sremski Karlovci 1929; Marko Protić, Srpski triumviri u bunjevačkom renesansu od 1860-1900, Subotica 1933, Zoran Veljanović, Školstvo Srba u Subotici- Aleksandrovu, u: Ex Pannonia, Subotica 1/1996; Zoran Veljanović, Srpska čitaonica u Subotici 1862-1959, Novi Sad-Subotica 1998; Zoran Veljanović, Srpska društva u Subotici tokom XIX i početkom XX stoleća, u: Arhivska građa kao izvor za istoriju, Beograd 2000;
Napomena:
Na osnovu originalnog protokola krštenih utvrdili smo da je rođena 1853 iako na nadgrobnom spomeniku stoji da je umrla u 20. godini.
U tekstu datumi su po starom kalendaru. Zoran Veljanović
|